Erich Kästner — Xoşbəxtlik haqqında nağıl
Yetmiş yaşı vardı, rahatlıqla demək olardı ki, qarşımdakı tüstülü meyxanada oturan qoca kişi
yetmişi keçmişdi.
Saçları elə görünürdü ki, sanki üstünə qar yağmışdı, gözləri isə tərtəmiz süpürülmüş buz meydançası kimi parıldayırdı.
— Ah, insanlar nə qədər axmaqdır, — dedi və başını elə tərpətdi ki, elə bildim bir azdan saçlarından qar dənələri sovrulacaq.
— Xoşbəxtlik elə-belə kolbasa deyil ki, hər gün ondan bir dilim kəsib yeyəsən!
— Düzdür, — dedim, — xoşbəxtliyin hisə verilmiş şeylərlə heç bir əlaqəsi yoxdur. Amma…
— Amma!?
— Amma siz elə görünürsünüz ki, guya evinizdə xoşbəxtliyin vetçinası bacadan asılıb.
— Mən istisnayam, — dedi və bir qurtum içdi. — Mən istisnayam. Çünki mən bir arzusu qalan adamam.
Üzümə diqqətlə baxdı və sonra hekayəsini danışmağa başladı.
— Bu, çoxdan olub, — dedi və başını əllərinə söykədi. — Çoxdan. Qırx il əvvəl. Mən hələ gənc idim və həyatdan sanki şişmiş yanaq kimi əziyyət çəkirdim. Bir gün günorta vaxtı yaşıl park skamyasında acıqlı halda oturmuşdum. Bir qoca gəlib yanımda əyləşdi və ötəri dedi:
“Yaxşı. Biz fikirləşdik. Sənin üç arzun var.”
Mən qəzetimə baxırdım və guya heç nə eşitmirmiş kimi davrandım.
— Nə istəyirsənsə arzulayarsan, — dedi o, — ən gözəl qadını, ən çox pulu, ya da ən böyük bığı — bu sənin işindir. Amma nəhayət xoşbəxt ol! Sənin narazılığın əsəblərimizə toxunur.
O, mülki geyimdə Şaxta baba kimi görünürdü. Ağ gur saqqal, qırmızı yanaqlar, yolka pambığı kimi qaşlar. Heç dəli-dolu deyildi. Bəlkə bir az həddən artıq mehriban idi. Onu diqqətlə süzdükdən sonra yenə qəzetimə baxdım.
— Hərçənd üç arzunu necə istifadə edəcəyin bizi maraqlandırmır, — dedi, — amma əvvəlcədən yaxşı düşünməyin səhv olmazdı. Çünki üç arzu — dörd və ya beş deyil, üçdür. Əgər sonra yenə paxıl və bədbəxt olsan, nə sənə, nə də özümüzə kömək edə bilmərik.
Bilmirəm özünüzü mənim yerimə qoya bilərsinizmi. Mən skamyada oturmuşdum və hər şeydən narazı idim. Uzaqdan tramvayların zəngi eşidilirdi. Haradasa hərbi parad nağara və trubalarla saraya doğru gedirdi. Və yanımda bu qoca boşboğaz oturmuşdu!
— Siz əsəbiləşdiniz?
— Bəli, əsəbiləşdim. Özümü partlamağa hazır qazan kimi hiss edirdim. O yenidən ağ pambıq kimi “baba ağzını” açmaq istəyəndə qəzəbdən titrəyərək dedim:
— Siz qoca eşşək məni daha “sən” deyə çağırmayasınız deyə, birinci və ən səmimi arzum budur: Cəhənnəmə rədd olun!
Bu, nə incə, nə də nəzakətli idi, amma başqa cür edə bilmirdim. Yoxsa partlayardım.
— Bəs?
— Nə bəs?
— O yox oldu?
— Əlbəttə yox oldu! Elə külək aparmış kimi. Elə həmin saniyədə. Yox oldu. Hətta skamyanın altına baxdım. Orada da yox idi. Qorxudan ürəyim bulandı. Deməli, arzular məsələsi doğrudur! Birinci arzu artıq yerinə yetmişdi! Aman Allah! Əgər yerinə yetmişdisə, o mehriban baba — kim idisə — təkcə yox olmamışdı, cəhənnəmə getmişdi!
“Axmaq olma,” — dedim öz-özümə. — “Cəhənnəm yoxdur, şeytan da yoxdur.”
Amma üç arzu? Onlar varmı? Və yenə də qoca, mən arzulayan kimi, yox olmuşdu…
Mənə isti-soyuq gəldi. Dizlərim titrədi. Nə etməli idim? Qoca geri qayıtmalı idi. Mən ona borclu idim. İkinci arzumdan istifadə etməli idim. Onu orada qoymalı idim? Qırmızı yanaqları ilə? “Qızarmış alma yanaqları”, — deyə qorxu ilə düşündüm.
Başqa yol yox idi. Gözlərimi yumub pıçıldadım:
— Arzulayıram ki, qoca yenə yanımda otursun!
Bilirsiniz, mən illərlə, hətta yuxularımda belə, ikinci arzunu bu cür boş yerə xərclədiyim üçün özümü danlamışam. Amma o vaxt başqa çıxış yolu görmürdüm.
— Bəs?
— Nə bəs?
— O geri qayıtdı?
— Əlbəttə qayıtdı! Növbəti saniyədə. Sanki heç getməmişdi. Amma görünürdü ki, haradasa çox isti bir yerdə olub. Qaşları bir az yanmışdı. Gur saqqalı da zədələnmişdi. Xüsusən kənarları. Üstəlik, yanmış qaz qoxusu gəlirdi.
O mənə qınayıcı baxdı. Sonra cibindən balaca saqqal fırçası çıxarıb saqqalını düzəltdi və dedi:
— Gənc oğlan, bu, sizdən yaxşı hərəkət olmadı!
Mən kəkələyərək üzr istədim. Dedim ki, üç arzuya inanmamışdım və ziyanı düzəltməyə çalışmışdım.
— Bu doğrudur, — dedi. — Amma artıq vaxtı idi.
Sonra elə mehriban gülümsədi ki, az qaldı ağlayım.
— İndi yalnız bir arzun qalıb, — dedi. — Üçüncü. Ümid edirəm onunla bir az ehtiyatlı davranarsan. Söz verirsən?
Başımı tərpətdim.
— Bəli, — dedim, — amma yalnız siz məni yenə “sən” deyə çağırarsınızsa.
O güldü.
— Yaxşı, oğlum, — dedi və əlimi sıxdı. — Sağ ol. Çox bədbəxt olma. Və son arzuna yaxşı bax.
— Söz verirəm, — dedim təntənəli şəkildə.
Amma o artıq yox olmuşdu. Külək aparmış kimi.
— Bəs?
— Nə bəs?
— O vaxtdan xoşbəxtsiniz?
— Xoşbəxt?
Qonşum ayağa qalxdı, papağını və paltosunu asılqandan götürdü, parıldayan gözləri ilə mənə baxıb dedi:
— Son arzuma qırx ildir toxunmamışam. Bəzən az qalırdım istifadə edim. Amma yox. Arzular yalnız hələ qarşında olanda yaxşıdır. Sağ olun.
Mən pəncərədən baxdım. O, küçədən keçirdi. Qar dənələri onun ətrafında fırlanırdı.
Və o, mənə heç demədi ki, heç olmasa özü xoşbəxtdirmi.
Yoxsa qəsdən cavab vermədi?
Bu da mümkündür.
Tərcümə etdi: Nurcan Sandal
